Page 18 - Demo

Roma, sunduese e gjith%u00eb Italis%u00eb dhe e detit MesdheN%u00eb shekullin IV p.e.s., Roma nisi politik%u00ebn e saj t%u00eb zgjerimit n%u00eb Gadishullin Apenin. Ajo zhvilloi nj%u00eb varg luft%u00ebrash me etrusk%u00ebt e gal%u00ebt (p%u00ebr pjes%u00ebn veriore t%u00eb gadishullit), me fiset samnite (p%u00ebr Italin%u00eb e Mesme) dhe me ngulimet greke n%u00eb qytetet jugore. N%u00eb vitin 275 p.e.s., i gjith%u00eb gadishulli ishte pushtuar nga Roma, e cila synonte ta shtrinte pushtetin e saj edhe n%u00eb territoret e tjera. Zgjerimi solli burime t%u00eb reja dhe prestigj, por edhe kosto njer%u00ebzore e ekonomike, sidomos p%u00ebr ushtar%u00ebt dhe komunitetet e n%u00ebnshtruara.Nd%u00ebrkoh%u00eb, nj%u00eb tjet%u00ebr fuqi e madhe e koh%u00ebs, Kartagjena, kishte pushtuar disa vende n%u00eb Mesdheun Per%u00ebndimor dhe flota e saj sundonte detet. Konflikti nd%u00ebrmjet Rom%u00ebs dhe Kartagjen%u00ebs u b%u00eb i pashmangsh%u00ebm. Mes tyre u zhvilluan tri luft%u00ebra, t%u00eb cilat n%u00eb histori njihen si %u201cLuft%u00ebrat Punike%u201d, nga termi %u201cpuni%u201d q%u00eb romak%u00ebt e p%u00ebrdornin p%u00ebr t%u00eb em%u00ebrtuar kartagjenasit. N%u00eb vitin 202 p.e.s., Roma e mundi p%u00ebrfundimisht Kartagjen%u00ebn n%u00eb betej%u00ebn e Zam%u00ebs. Pasi n%u00ebnshtroi Mesdheun Per%u00ebndimor, Roma e drejtoi v%u00ebmendjen n%u00eb Lindje, ku gradualisht pushtoi shum%u00eb vende. Territoret e pushtuara u ndan%u00eb n%u00eb provinca, t%u00eb cilat drejtoheshin nga nj%u00eb guvernator (sundimtar i em%u00ebruar). Banor%u00ebt e provincave quheshin n%u00ebnshtetas romak%u00eb dhe duhej t%u00eb respektonin ligjet e shtetit romak. Ata i paguanin Rom%u00ebs taks%u00ebn vjetore (tribut). Jeta n%u00eb provinca n%u00ebnkuptonte shpesh taksa t%u00eb r%u00ebnda, shfryt%u00ebzim dhe p%u00ebrplasje kulturore, por edhe shtrirje t%u00eb rrjetit rrugor, t%u00eb tregtis%u00eb dhe urbanizimit.R%u00ebnia e republik%u00ebsLuft%u00ebrat pushtuese soll%u00ebn p%u00ebrfitime t%u00eb m%u00ebdha dhe nj%u00eb shtrirje t%u00eb gjer%u00eb territoriale t%u00eb Rom%u00ebs. Nd%u00ebrkoh%u00eb, brenda vendit kishin filluar t%u00eb lindnin probleme t%u00eb shumta, sidomos n%u00eb ekonomi dhe n%u00eb politik%u00eb. Nj%u00eb p%u00ebrpjekje p%u00ebr t%u00eb kap%u00ebrcyer Harta e pushtimeve romake4PALESTIN%u00cbAleksandri0 500 kmEGJIPTDeti MesdheDeti i ZiRonRinDanubEufratNilOQEANIAT L ANTI KGREQIMAQEDONIAZI E VOG%u00cbLSIRIILIRIITALIAlesia(52 p.e.s.)Kartagjen%u00eb(146 p.e.s.)SiciliAFRIK%u00cbSPANJ%u00cbTerritore romake rreth viteve 400 pr.K.Pushtimet romakevitet 400-264 p.e.s.vitet 264-146 p.e.s.vitet 146-27 p.e.s. Fitoret romakem%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishmeRom%u00ebFjalorsecesion - (lat. seccesio- largim) forma origjinale e luft%u00ebs s%u00eb plebenjve kund%u00ebr patric%u00ebve, duke u larguar jasht%u00eb qytetit, n%u00eb Malin e Shenjt%u00eb ose n%u00eb kodr%u00ebn e Aventinit.nobilitet - (lat. nobilitas - aristokrat) shtresa e re q%u00eb u formua si rezultat i shkrirjes s%u00eb shtres%u00ebs s%u00eb patric%u00ebve me at%u00eb t%u00eb plebenjve, pas luft%u00ebs s%u00eb shtresave. magjistrat - zyrtar i lart%u00eb q%u00eb ushtronte pushtetin ekzekutiv.veto - e drejt%u00eb p%u00ebr t%u00eb ndaluar zbatimin e nj%u00eb vendimi. Dy tribun%u00ebt e popullit kishin t%u00eb drejt%u00ebn t%u00eb ndalonin %u00e7do mas%u00eb q%u00eb u dukej n%u00eb kund%u00ebrshtim me interesat e plebenjve.16